فهرست‏هاى رايانه‏اى در كتابخانه‏هاى ايران‏

 با نگاهى گذرا به وضعيت كتابخانه‏هاى ايران از نظر فهرست‏هاى رايانه‏اى سه حالت را مى‏توان مشاهده كرد: 1) كتابخانه‏هاى فاقد فهرست رايانه‏اى 2) كتابخانه‏هاى داراى فهرست رايانه‏اى داخلى  3) كتابخانه‏هاى داراى فهرست رايانه‏اى درون‏خطى.

 معمولاً  كتابخانه‏هايى كه فهرست رايانه‏اى دارند، از اين‏كه شيوه‏هاى سنتى ارائه فهرست‏ها را به كلى كنار بگذارند مردّد هستند. بر اين اساس غالباً در كتابخانه‏هاى ايران، هم مى‏توان از طريق رايانه و هم شيوه‏هاى سنتى (برگه‏دان) به موجودى مجموعه دسترسى يافت. اما روند حذف برگه‏دان‏هاى سنتى در حال افزايش است.

 انتخاب نرم‏افزارهاى كتابدارى نيز در كتابخانه‏هاى ايران مسأله‏اى است كه نياز به توجه بسيار دارد. در اين انتخاب عوامل زيادى دخالت دارند كه از جمله آن‏ها مى‏توان به نوع كتابخانه، نوع مراجعان، نوع منابع، اندازه مجموعه و نيز بودجه كتابخانه اشاره كرد. در حال حاضر شركت‏هاى متعددى وجود دارند كه اين نرم‏افزارها را در ايران توليد مى‏كنند و اساس كار آن‏ها نرم‏افزار CDS-ISIS سازمان يونسكو است كه از سال 1376 به ايران وارد شد. اين شركت‏ها، علاوه بر توليد نرم‏افزارهاى ذخيره و بازيابى فهرست‏ها، معمولاً يك سرى نرم‏افزارهاى جانبى كتابدارى نيز عرضه مى‏كنند. از جمله اين شركت‏ها و مؤسسات عبارتند از:

 - شركت نرم‏افزار و سخت‏افزار ايران (نوسا)، توليد كننده نرم‏افزار سيمرغ‏

 - شركت پارس آذرخش، توليدكننده نرم‏افزار جامع كتابخانه (نسخه‏هاى Doslib ،Winlib و پويا)

 - شركت كاوش، توليدكننده نرم‏افزار اورانيوم‏

 - مركز اطلاع‏رسانى و انفورماتيك دانشگاه صنعتى مالك اشتر، توليد كننده نرم‏افزار ماوا

 - شركت راى‏مهر، توليدكننده نرم‏افزار گنجينه‏

 يك مزيت فهرست‏هاى رايانه‏اى درون‏خطى اين است كه كتابخانه‏ها و مؤسساتى كه از خدمات نرم‏افزارى يك شركت بهره مى‏گيرند، مى‏توانند داده‏هاى خود را در قالب يك فهرستگان در آورند. در نتيجه رجوع به چنين فهرستگان‏هايى راهى است براى اطلاع يافتن از اين‏كه "فلان كتاب را در كدام كتابخانه مى‏توان پيدا كرد؟". در حال حاضر تعدادى از فهرست‏هاى رايانه‏اى كتابخانه‏ها به صورت درون‏خطى و از طريق اينترنت قابل دسترس است و با افزايش استفاده از اينترنت در ايران و كتابخانه‏ها، تعداد آن افزايش نيز مى‏يابد. فهرست‏هاى رايانه‏اى كتابخانه مركزى دانشگاه فردوسى مشهد، دانشكده علوم دانشگاه تهران، كتابخانه مركز تحقيقات مخابرات و كتابخانه ملى نمونه‏اى از اين فهرست‏هاى رايانه‏اى درون‏خطى است.